Guido van der Spek weet alles van cybercrime: ‘Voorkom dat je slachtoffer wordt en doe je telefoon net als je huisdeur op slot’

GARDEREN/PUTTEN Diefstal en andere criminaliteit gebeurt steeds vaker op afstand via digitale netwerken. Guido van der Spek (54) uit Scherpenzeel wijst op de gevaren en beveiliging, want hij zet zich in bij de proef cybercrime van de politie. Op 17 maart geeft hij voorlichting op een vergadering van Plaatselijk Belang in Garderen.

De Scherpenzeler maakt deel uit van een groep met veertien vrijwilligers die zich sinds twee jaar geleden stort op dit fenomeen. ,,We zijn gescreend, ook met een psychologische test, waarna we een specifieke politieopleiding kregen, zodat we weten wat we mogen en moeten laten. Daarna werden we toegewezen voor specifieke taken, ter ondersteuning van de politie. Ik zet me in voor de pilot bij het basisteam Veluwe Vallei-Noord, bureau Barneveld. Wij hebben een uniform, maar niet de gele strepen en geweldsmiddelen. Onze bijdrages kunnen onderzoeken versnellen om resultaat te boeken.”

In het dagelijkse leven is Guido manager HRM bij de zorgorganisatie ’s Heeren Loo. Hij heeft een bedrijfskundige achtergrond en had veertien jaar een autobedrijf. Lange tijd was hij ook interim-manager en organisatieadviseur. ,,Ik beweeg me steeds meer richting de menskant van het werk. Toen ik deze proef voorbij zag komen, vond ik het echt iets voor mij. Het is werk dat er toe doet. Als maatschappij kunnen we met dit soort problemen niet meer tegen de overheid zeggen: ‘Regel het allemaal maar’, want het thema digitale veiligheid neemt zo’n vlucht.”

TELEFOONS

Preventie van cybercrime is strikt genomen een taak van de gemeente, maar de politie is ook bij gebaat om mensen voor te lichten en weerbaar te maken. ,,We hebben met z’n allen geaccepteerd dat een huis en auto opengebroken kunnen worden en dat je die goed moet afsluiten en beveiligen, maar intussen moet je dat bij computers, tablets en telefoons op dezelfde manier doen. Om te voorkomen dat je slachtoffer wordt.”

Ook computers, tablets en telefoons moet je goed beveiligen en afsluiten

Het team van cyber specials bestaat uit mensen met verschillende talenten. ,,Je hebt leden die digitaal heel vaardig zijn, maar ik zit meer aan de kant van preventie, nazorg en social media. Zo hebben we een mooie mix van kennis en kunde in een team dat je normaal moeilijk aan kunt nemen als vast personeel. Wij zijn oproepbaar.”

Cybercrime is doorbreking van de beveiliging van de systemen, of kwaadwillenden die je op slinkse wijze proberen te verleiden, waardoor ze toegang krijgen tot financiële systemen. Maar de digitale component omvat ook uitingen op social media waarin mensen bedreigd worden. Het kan bedrijven en particuliere mensen in de volle breedte van de samenleving treffen.

,,Het is ook relatief eenvoudig te doen, want je kunt op je zolderkamer achter je computer met een programmaatje phishingmail maken. Die laat je geautomatiseerd versturen naar mensen en van iedereen die erin trapt, kun je stelen. Zo’n mail lijkt legitiem, verzonden namens een bank of organisatie als de Belastingdienst, de CJIB of een postbezorgingsdienst. Maar als je op de link klikt en meegaat in dat proces word je bestolen.”

PHISHING

Guido legt uit dat data als telefoonnummers en mailadressen achterhaald en verhandeld worden door criminelen. Ze worden allemaal geprobeerd en door de grote hoeveelheid loont het, omdat er altijd mensen zijn die erin trappen. ,,In de mail wordt vaak urgentie gecreëerd, want anders zou er iets mis gaan. Dat zorgt ervoor dat je minder goed nadenkt.”

De cybercrime komt zowel uit het buitenland als uit Nederland, wat meestal zichtbaar is aan de vorm. Zo komt fraude op Marktplaats uiteraard meestal uit het binnenland. Phishing uit het buitenland is te ontmaskeren door goed te kijken naar de layout, taalfouten en mailadressen.

,,Zorg ook voor een goede toegangsbeveiliging. Dat je voor je spaarrekeningen niet alleen een wachtwoord hebt, maar ook een extra code die aan je mobiel wordt gestuurd. Banken doen erg hun best om ons te helpen met apps, zodat je kunt zien door wie je gebeld wordt.”

De Scherpenzeler onderkent dat gebruikersgemak en veiligheid hierdoor haaks op elkaar staan. ,,Daar moeten we aan wennen. De digitalisering zorgt er ook voor dat we het persoonlijke contact zijn kwijtgeraakt, maar dat is de nieuwe wereld waar we mee te maken hebben. Je moet je realiseren dat je daar mee te maken hebt en alert moet zijn. Als je het niet vertrouwt, bel dan altijd iemand die je kent.”

VIRUSSCANNERS

Virusscanners en beveiligingen zijn volgens Guido nog steeds zeer relevant, niet alleen op je computer thuis, maar ook op je mobiele telefoon. ,,Want daar heb je de sleutel van je auto, je bankpas en apps waar je spullen mee kunt bestellen. Dus ben je erbij gebaat dat mensen er niet in kunnen en dat er geen bestandjes worden gedownload waardoor ze meekijken op hoe je inlogt.”

Guido van der Spek weet dat veel slachtoffers zich schamen, omdat mensen geneigd zijn om hen als dom te bestempelen. ,,Maar dat hoeft niet, als we kijken naar de aantallen van mensen die bedrogen worden. En de aanpak is ontzettend gewiekst en geslepen, gebracht door schijnbaar hele sympathieke personen. De aandacht gaat veel naar ouderen, die niet zo digitaal vaardig zijn, maar ook jongeren trappen erin. We zouden er juist empathisch op moeten reageren, omdat het ontzettend vervelend is als cybercrime jou overkomt.”

Tot slot wijst de specialist erop dat het wijs is om je betaal-, pin- en overschrijvingslimieten in je bankieren app laag te houden en wachtwoorden dikwijls te wijzigen. Ze zijn met software via apps veilig op te slaan in een wachtwoordenkluis.

GEWETENLOOS

,,We willen voorkomen dat mensen angstig worden en in een isolement terecht komen. Als je je laat informeren en een beetje weerbaar bent, kan dat prima. Maar hier hebben we samen een verandering in door te maken. Want dit zijn de hedendaagse methodes die criminelen hanteren. Ze doen dit tamelijk gewetenloos, omdat de daders op afstand het leed van slachtoffers niet zien.”

Op 2 april is er een landelijke actiedag van de politie, gericht op voorlichting over cybercrime.