Koning van de weide is verdwenen uit de regio; situatie rondom Grutto hachelijk

PUTTEN Van minstens 120.000 broedparen in de topjaren 1960-1970 naar hooguit 27.000 nu. Voor onze nationale vogelsoort de grutto, die tachtig procent van de West-Europese populatie in Nederland heeft, is de toestand hachelijk. In deze regio is het doek voor de ‘koning van de weide’ zelfs al gevallen.

Kees van Reenen

Het was een vertrouwd lentegeluid onderweg op de fiets van Veenendaal via Ederveen naar de grootouderlijke boerderij op de grens van Lunteren en Barneveld: het optimistische ‘Grieto, grieto!’ van de langbenige steltloper die dankzij rijke graslanden weidevogel werd. Voor optimisme was toen echter al weinig reden, de aantallen daalden zienderogen en rond het jaar 2000 verdween de vogel ook van zijn op één na laatste plek langs de route, op de hoek van de Klomperweg en de Kruisbeekweg (na drainage van het perceel); alleen aan de Nederwoudseweg hield hij nog enkele jaren stand.

Roepend achter elkaar aan jagende grutto’s, dat zullen we hier niet meer zien. - Kees van Reenen

NESTBESCHERMER

Intussen was de roep rond Lunteren en Barneveld nog geregeld te horen, zowel uit grutto- als uit zanglijster- en spreeuwensnavels. Maar het zou niet lang meer duren of de na-apers hoorden geen grutto’s meer en wisten de roep dus ook niet meer door te geven. Rond 2005 had boer Van de Munt de laatste grutto’s (en andere weidevogels, deels gevlucht voor nieuwbouw elders) aan de zuidrand van Barneveld op zijn land. Om te voorkomen dat het nest werd vertrapt door vee plaatste hij een nestbeschermer, maar vermoedelijk was het ding te laag en de grutto’s durfden er niet onder. Daarmee eindigde de aloude aanwezigheid van deze weidevogel hier.

Weiland aan de Beekhoekweg, vermoedelijk de laatste plek waar in Lunteren grutto’s zaten. - Kees van Reenen

DRIE GRUTTO’S

In de jaren daarna verdwenen ook de Lunterse grutto’s, de vermoedelijk laatste aan de Beekhoekweg, rond 2022. In Kootwijkerbroek ongeveer hetzelfde beeld, herinnert vogelaar André van Reenen (1991) zich. ,,Toen ik klein was, zag ik er genoeg, maar nu zit er niet één meer.” Van de laatste jaren weet hij in de gemeente Barneveld nog drie grutto’s: één aan de Achterveldseweg, één aan de Hoevelakenseweg in Terschuur en één op de hoek van de Scherpenzeelseweg en de Renswoudsestraatweg.

De kans op een gruttonest is in regio Barneveld-Lunteren-Scherpenzeel verkeken. - Kees van Reenen

VOGELRONDJE

De vogel van de Achterveldseweg verdween enkele jaren geleden van het toneel en de andere twee werden in 2023 voor het laatst gemeld. Toch heeft hij de hoop nog niet opgegeven en vandaag, vroeg op de morgen van Koningsdag, gaat hij tijdens zijn wekelijkse vogelrondje door de gemeente nog een poging wagen.

De laatste broedplek van de grutto in de gemeente Barneveld langs de Scherpenzeelseweg. - Kees van Reenen

HONKVAST

Er hangt dichte mist, die het zicht langs de Hoevelakenseweg belemmert. Maar het valt meteen bij aankomst aan het eind van de Schimmelsteeg op: ,,O, dit is helemaal akker geworden. Daar kan een grutto weinig mee.” Ook op het aangrenzende grasland kan de vogelaar geen grutto ontdekken, maar heel misschien zit de vogel – grutto’s zijn honkvast – achter de mist of is hij nog onderweg.

Kieviten verjagen buizerd. Aanwezigheid van deze felle rakkers helpt andere weidevogels. - Kees van Reenen

BLOEMRIJK

De mist is voldoende opgetrokken als Van Reenen de Scherpenzeelseweg bereikt. Hier is het open en redelijk bloemrijk; daar houden grutto’s van. Vier kieviten verjagen een buizerd. Met zijn telescoop zoekt de vogelaar het veld af, maar helaas… geen grutto.

Ondiep water is ideaal voor grutto’s. Foto: mannetje, iets kleiner en kleuriger dan vrouwtje. - Kees van Reenen

TERSCHUUR

Als weidevogelbeschermer is Bram Koudijs verantwoordelijk voor dit gebied en ziet hij net iets meer dan een vogelaar. ,,Vorig jaar hadden we hier nog een paartje’’, vertelt hij, ,,maar nu niet meer. Aan de Achterveldseweg is drie jaar terug nog een nest uitgekomen, maar daar zijn ze weg.” Terschuur is het gebied van teller Gert van de Pol. ,,Aan de Hoevelakenseweg hadden we twee jaar terug nog een nest met eieren, nu niet meer, al is het niet onmogelijk dat er ergens nog eentje zit.”

Gruttoman. ,,Je bent de koning van de weide, een nationale held”, zingt Syb van der Ploeg. - Kees van Reenen

LANDBOUW EN NESTROVERS

De lente op het platteland is stiller geworden. Hoe kon de koning van de weide zomaar verdwijnen? Ecologen wijten het aan de intensivering van de landbouw: ontwatering (grond wordt te hard voor gruttosnavels), te vroeg maaien en het verdwijnen van kruiden en insecten (voedsel voor kuikens) uit het gras. Boeren en jagers wijzen op een toename van nestrovers: kraaien, buizerds, ooievaars, vossen, dassen, katten… ,,Ze hebben allebei een beetje gelijk’’, zegt Van de Pol. ,,Ook worden in landen als Frankrijk grutto’s op trek gevangen.”

Concluderend: in onze regio zal nog wel eens een grutto worden gezien, maar als broedvogel is hij feitelijk verdwenen. Het doek is gevallen, de voorstelling is beëindigd.