Kan je verslaafd zijn zonder dat je het zelf weet?

Het klinkt raar, maar ja, je kunt verslaafd zijn zonder dat je daar zelf zicht op hebt. Dat komt vaker voor dan je denkt. Verslaving begint namelijk zelden met een groot dramatisch moment. Het sluipt erin. Een glas wijn om te ontspannen wordt twee glazen. Een lijntje op een feestje wordt iets voor elk weekend. Een pilletje voor de stress wordt iets dat je elke dag nodig hebt.

Veel mensen hebben ondertussen gewoon een baan, een gezin, afspraken, sportmomenten en sociale contacten. Juist daardoor houden ze zichzelf voor dat het meevalt. Ze redeneren: ik functioneer toch, dus zo erg kan het niet zijn. Maar functioneren is niet hetzelfde als vrij zijn. Iemand kan op tijd op kantoor komen en toch volledig bezig zijn met het volgende moment van gebruik.

De kunst van het wegredeneren
Verslaving is gemeen. Het verandert niet alleen je gedrag, maar ook de manier waarop je naar jezelf kijkt. Mensen bagatelliseren en schuiven grenzen op. Ze zeggen dat ze alleen in het weekend drinken, maar vergeten dat vrijdagmiddag er inmiddels ook bij hoort, en zondagavond ook. Ze zeggen dat ze nooit overdag gebruiken, terwijl ze zonder nauwelijks nog kunnen ontspannen of slapen.

Bij alcohol zie je dat heel duidelijk. Omdat drinken maatschappelijk geaccepteerd is, vervaagt de grens. Wanneer ben je iemand die van een borrel houdt, en wanneer is drank de standaard uitweg? Bij drugs werkt het net zo. Zeker bij cocaïne, cannabis of pillen denken gebruikers dat ze nog controle hebben zolang ze het “gezellig” of “sociaal” houden

Waarom iemand het zelf niet ziet
Er zijn grofweg drie redenen waarom iemand zijn eigen verslaving niet goed herkent. De eerste is gewenning. Wat eerst uitzonderlijk is, voelt na verloop van tijd normaal. De tweede is schaamte. Als je van binnen vermoedt dat het misgaat, wil je dat liever niet onder ogen zien. De derde is angst. Want erkennen dat je verslaafd bent, betekent ook dat er iets moet veranderen.

Dat maakt hulp lastig, maar niet onmogelijk. Je hoeft niet keihard toe te geven: ik ben verslaafd. Soms begint hulp met een kleine stap. Bijvoorbeeld met de vraag waarom je zo geïrriteerd raakt zonder drank. Of waarom je partner zegt dat je veranderd bent. Of waarom je geheugen slechter wordt.

Kan je iemand helpen die ontkent?
Ja, maar overtuigen werkt minder goed dan spiegelen. Mensen schieten vaak in de verdediging als ze zich aangevallen voelen. Effectiever is het om concreet te benoemen wat je ziet. Je komt afspraken niet na. Je liegt over hoeveel je gebruikt Je hebt geldproblemen. Je bent er wel, maar eigenlijk ook niet.

Soms is zo’n gesprek het eerste barstje in de ontkenning. Soms volgt inzicht pas later. En soms is professionele hulp nodig om die muur af te breken. In een omgeving waar rust, veiligheid en discretie centraal staan, zoals bij THE YOUTURN, lukt het sommige mensen voor het eerst om eerlijk naar zichzelf te kijken. Vooral omdat het verhaal achter het gebruik serieus wordt genomen. Voor wie zoekt naar zeer besloten hulp bestaan er trajecten binnen een afkickkliniek alcohol of een luxe afkickkliniek Nederland. De echte eerste stap blijft altijd hetzelfde: durven onderzoeken of je echt de baas bent over je gebruik.

De pijnlijke maar hoopvolle conclusie
Niet weten dat je verslaafd bent, betekent dus niet dat er niets aan de hand is. Het betekent vooral dat verslaving slim is in vermommen. Juist daarom herkennen naasten het soms eerder dan degene zelf. Het goede nieuws is dat inzicht kan groeien. Zodra iemand bereid is om eerlijk te kijken, ontstaat er ruimte voor herstel.