De Puttense verloskundige heeft het geheugen van een olifant. Van vrijwel elke moeder en elk kind weet ze de naam te noemen. Als ze op het terras bij De Heerdt zit en gezien wordt, groeten mensen haar lachend. Allemaal vrouwen die op dat ongelooflijk spannende moment in hun leven volledig vertrouwden op de kundigheid en de rust van deze bijzondere vrouw. Afgaand op de verhalen van die vrouwen kon ze hard zijn als het moest, maar ze was er voor je en durfde ook moeilijke beslissingen te nemen. Nu, na bijna 42 jaar, gaat Ariëtte van Kempen met pensioen. Een vreemde tijd om afscheid te nemen. ,,Raar eigenlijk dat alles nu zo eindigt. Het was ook niet mijn bedoeling om een afscheidsfeest voor heel Putten te geven, maar ik zou het leuk vinden om nog een keer wat te gaan drinken met alle mensen met wie ik gewerkt heb. We kijken nu of dat begin september misschien wel haalbaar is.''

IN HET DIEPE Als 25-jarige, net afgestudeerde verloskundige, kwam Van Kempen in 1978 in de praktijk van Coby van Schothorst te werken. Ze werd direct in het diepe gegooid, want na één dag ging van Schothorst drie weken met vakantie. Dat was best pittig, volgens Van Kempen, maar zeker in die beginperiode heeft ze veel geleerd van moeders die vaak al meerdere kinderen hadden en ook advies gaven aan andere zwangere vrouwen. Ze deed diensten van twaalf dagen, 24 uur per dag achter elkaar en was dan twee dagen vrij. Het was een tijd waarin huisartsen steeds minder bevallingen gingen doen en al snel deed Van Kempen 300 tot 325 bevallingen per jaar. Nu werken er vier (parttime) verloskundigen in de praktijk, die samen zo'n 200 tot 225 zwangerschappen per jaar begeleiden. Het takenpakket van de verloskundige is veranderd, meer voorlichting en counseling vragen veel tijd. ,,Het was een andere tijd. Je werkte soms wel 48 uur achter elkaar door of moest na 1,5 uur slaap de volgende 24 uur in, maar alles was makkelijker. Je had wat meer afgepaste momenten. Als een spreekuur niet doorging, dan ging er een briefje op de deur: 'In verband met een bevalling gaat het spreekuur niet door, kunt u morgen op dezelfde tijd terugkomen?' En dan kwam ook iedereen.''

Hoewel de diensten lang waren heeft Van Kempen niet het gevoel gehad dat er geen ruimte was voor haar privéleven. ,,Als ik niet in de praktijk bezig was, voelde dat ook als vrij. Ik heb nooit echt last gehad van die telefoon. Als ik dienst heb, doe ik alles en ik ben vrij totdat hij gaat. Als ik er dan snel kan zijn, is het goed.''

Qua bereikbaarheid is er wel veel veranderd. Toen Van Kempen begon had ze een mobilofoon en werd ze opgeroepen door de alarmcentrale. In het begin zelfs zonder pieper. ,,Er zat een heel harde claxon op de auto en die ging dan om de twee minuten af, tot je hem uitzette. De hele straat werd er wakker van en die auto moest dus altijd in de buurt zijn. In die tijd kon ik daarom veel minder weg op de fiets. Pas toen de pieper kwam, kon ik 2 à 3 kilometer bij de auto vandaan. Zo rond 1995 kwam pas de mobiele telefoon. Door die telefoon kreeg je echt vrijheid.''

Verloskunde is mijn passie en dat zal zolang ik leef zo blijven

Toen Van Kempen begon in haar praktijk, was het nog heel gewoon dat vrouwen stopten met werken. ,,Op een gegeven moment kwam de omslag en dan merk je dat mensen moeten werken: door de wereld waarin we leven, door de verplichting, door de huizen die mensen willen kopen, hoge hypotheken op twee salarissen.  De gezinnen van tegenwoordig moeten zoveel ballen in de lucht houden en dat is niet gemakkelijk. Ik denk weleens: zou ik gestopt zijn als ik kinderen had gekregen? Ik denk het niet, want verloskunde is mijn passie en dat zal zolang ik leef zo blijven.  Maar terugkijkend zie ik dan toch dat er veel veranderd is.'' Een ontwikkeling die Van Kempen niet alleen maar als positief kan bestempelen. ,, Als ik zie hoe moe mensen kunnen zijn. Er zit een dwang achter dat je moet werken. Ik zou wensen dat het niet zo'n heilig moeten was.''

Maar niet alleen in de Puttense huishoudens en qua bereikbaarheid is er veel veranderd. Ook op het gebied van bevallingen en verloskunde hebben er de nodige ontwikkelingen plaatsgevonden. Waar Van Kempen vooral thuisbevallingen deed en problemen bij de bevalling zelf moest oplossen, bevallen er tegenwoordig meer vrouwen in het ziekenhuis of gaan daar in elk geval sneller naartoe als er problemen zijn. ,,Wat ik wel heel bijzonder vind, is dat je met niemand zo snel een band krijgt als bij het wonder van een geboorte. Mensen hebben mij altijd toegelaten. Ik mocht erbij zijn als hun dromen uitkwamen, maar ook als hun dromen in duigen vielen... kinderen met aangeboren afwijkingen, stille geboortes. Tegenwoordig weten we meer en kunnen we een heleboel onderzoeken, maar het is niet altijd fijn om alles te weten. Soms kom je in een medisch circuit terecht, waar je helemaal niet wilt komen, want wat moet je nou toch beslissen?''

We leven in een wereld die niet maakbaar is en zullen moeten accepteren dat sommige dingen niet goed zijn

Als verloskundige moet je ook beslissingen durven nemen. Van Kempen was zich wel degelijk bewust van die verantwoordelijkheid ,,Als een kindje bijvoorbeeld wordt geboren met allemaal afwijkingen is het bijna makkelijker om wél iets te doen, dan om niks meer te doen. Je gaat meteen in de behandelmodus. Ik heb wel eens zo'n kindje op de buik van een moeder gelegd en gezegd: 'Ik blijf hem helpen als hij het doet, maar hij heeft recht op jou en misschien moeten we hem wel laten gaan.' Dat zijn beslissingen die je in een halve minuut moet nemen. En zeker vroeger wist je dan echt niet altijd wat het onderliggend lijden was. Maar we leven in een wereld die niet maakbaar is en zullen moeten accepteren dat sommige dingen niet goed zijn. We mogen heel erg dankbaar zijn dat het zo vaak wel goed gaat.''

Ook is er nu veel meer duidelijk door alle echo's en onderzoeken die al tijdens de zwangerschappen worden gedaan en zijn er veel meer mogelijkheden om een bevalling in te leiden als dat nodig is, bijvoorbeeld als iemand een erg hoge bloeddruk heeft, over tijd is of als het kindje in de buik is overleden. Dat dat kan is volgens Van Kempen heel goed. Het heeft echter ook een keerzijde. ,,Een miskraam 'moet' nu zo snel mogelijk voorbij zijn". Vroeger kon dat niet maar hierdoor was er wel meer tijd om dit bericht te verwerken en afscheid te nemen.''

Omdat afscheid nemen heel belangrijk is, is Van Kempen blij dat in 2013 de Immatera gerealiseerd kon worden. Dit is een monument op het immaturenveld op Schootmanshof waar ouders de mogelijkheid hebben om veel te vroeg geboren kinderen te begraven. Bij de opening las Van Kempen een gedicht voor, waarvan de laatste regels waren: ‘Onverwacht, voordat de reis op aarde begon, is dit kind teruggekeerd, naar de Bron van alle leven.’

Qua regels voor wat je mag eten en drinken is er in de loop der jaren ook het nodige veranderd. Zo was er in veel boekjes, die zwangere vrouwen destijds kregen, te lezen dat ze maximaal vijf sigaretten per dag mochten roken. ,,En maximaal twee glazen wijn per dag'', vult Van Kempen aan. ,,En als mensen heel veel rookten zei ik: als je maar onder de tien blijft. We wisten het echt niet in die tijd.’’

Tegenwoordig wordt er veel meer gebruikgemaakt van pijnstilling. ,,Vroeger was die mogelijkheid er gewoonweg niet. Het aanbod creëert ook weer de vraag. Er is nu bijvoorbeeld een ruggenprik of een morfinepomp. Grenzen zijn verlegd. Vaak staat al in het geboorteplan dat de zwangere niet afwijzend staat tegenover een ruggenprik. Toch geloof ik dat een natuurlijke bevalling niet voor niets heel hard werken is, maar daar waar nodig maak ik dankbaar gebruik van de huidige ontwikkelingen.’’

TWEELINGEN Door alle echo's die nu worden gemaakt, is de kans dat iemand nog wordt verrast door een tweeling inmiddels vrijwel nihil. Vroeger waren er regelmatig niet-ontdekte tweelingen. ,,Ik herinner me dat er een kindje, een kleine uk, was geboren en merkte al snel dat het de eerste van een tweeling was. Dus vroeg ik: hoe zouden jullie het vinden als er nog een derde komt? Twee kinderen was genoeg zei de vader. Een volgende poging: wat als die derde nu komt? Waarop de moeder vroeg: wat bedoel je eigenlijk? Die derde kwam er dus aan. Verbazing alom. Maar al snel kwamen de foto's met twee kindjes in het ledikantje en het stralende hoofd van de vader erbij.''

In de loop der jaren kwamen er steeds meer collega's bij in de praktijk. Eerst Lize de Boer met wie Van Kempen al eerder weekenddiensten afwisselde en later ook Toos Mens en Sophie de Jong. De Jong heeft de praktijk inmiddels overgenomen. Op termijn zal de praktijk wellicht ook verhuizen, maar vooralsnog blijft die aan het huis van Van Kempen aan de Stationsstraat. Van Kempen heeft het volste vertrouwen in De Jong en haar collega's. ,,Een vader zei eens: 'Ik ben met mijn vrouw bij Ariëtte geweest, maar ze was er zelf niet.'  Het hangt niet meer op één persoon. We doen het met elkaar! Het contact met collega's zal ik ook zeker gaan missen.''

Ik hoop dat ze altijd het wonder van geboorte blijven zien

Er zijn ook binnen de verloskunde steeds meer protocollen opgesteld. Zeker in deze coronatijd wisselde dit minstens één keer per dag. ,,Dit werd gelukkig door Sophie uitgewerkt. Met de integrale zorg en alle protocollen komt er veel op je af. Wat dat betreft ben ik verloskundige geweest in een andere tijd. Alles wat nu maar net buiten het gewone valt, wordt in het ziekenhuis gedaan. En we gaan ook minder mee naar het ziekenhuis. Ik heb veel mogen leren en veel in de praktijk toegepast wat nu niet meer onder onze bevoegdheid valt. Ik zou wensen dat ik alles wat ik aan kennis en ervaring heb, kon meegeven aan mijn jongere collega's. Daarbij hoop ik dat ze altijd het wonder van de geboorte blijven zien.'' Voor Van Kempen zelf bleef dat wonder namelijk altijd bestaan. Ook na ruim veertig jaar reageert ze nog net zo enthousiast bij een geboorte als aan het begin van haar carrière.

Bang om zich te gaan vervelen nu ze stopt met werken is Van Kempen absoluut niet. Samen met haar vriendin Gerda Arendshorst, die een jaar eerder met pensioen ging, is ze onder meer ouderling in de Andreaskerk, is hun huis de zoete inval, doen ze sinds een jaar zelf de tuin, zitten ze bij een Bijbelclub en een eetclub en komt Zinzi regelmatig logeren. Zinzi is 21 jaar, zij heeft een beperking en woont nog thuis. Zij is afhankelijk van een rolstoel en een spraakcomputer. Ze vindt werken met onder andere dieren heel erg leuk en doet dat op 's Heerenloo. Van Kempen gaat vaak een stuk fietsen met Zinzi, iets waar Zinzi en zij allebei erg van genieten. ,,Door Zinzi leren Gerda en ik op een heel andere manier kijken naar het leven. Waardevol.’’

Ariëtte van Kempen bedanken voor haar tijd als verloskundige? Of haar een fijn pensioen toewensen? Dat kan door een kaartje te sturen naar:
Verloskundige Praktijk Putten
T.a.v. Afscheid Ariëtte van Kempen
Stationsstraat 49
3881 AB Putten

Door Marieke Michielsen

Eigen foto
Foto: Eigen foto
Ariëtte van Kempen weegt hier Marije Robbertsen die nu ook als verloskundige in de praktijk werkt.
Eigen foto
Foto: Eigen foto
Toen Gerlinda Gerth-van den Bor was ze de 20.000e inwoner van Putten. Ruim twee jaar geleden beviel ze van zoon Noah. Ariëtte van Kempen hielp bij beide bevallingen.