Column Pieter van Heiningen: Kruudmoes

Kruudmoes of melkmoes: de één watertandt er van, de ander gruwelt ervan. Het is zo’n typisch streekgerecht voor de Noord-Veluwe, aldus ingewijden. Men zegt dat kruudmoes vooral gezond is. Ik denk eerder dat je smaakpapillen flink uitgedaagd worden.

Mijn vader was er dol op. Mijn moeder hield meer van een harinkje of gerookte paling. Ik vond het niet echt lekker. Soms moest ik ervan kokhalzen vanwege de zure smaak en de gort. Daarentegen was de familie van mijn vader, allemaal echte Nunspeters, er gek op. Meestal verbleven we in de zomervakantie vier weken in Nunspeet. Daar woonde tenslotte al onze familie. Mijn vader fietste regelmatig naar zijn moeder aan de Bosweg om daar de benodigde kruiden op te halen. Soms kwam hij verguld thuis met een geëmailleerde pan vol met kruudmoes. ,,Kijk”, zei hij blij tegen ons allen: ,,Van mijn moeder gekregen”. 

Snel werd dan de tafel gedekt en schoven we allemaal aan. De één met wat meer enthousiasme dan de ander. Al roerend in mijn diepe bord zag ik van alles drijven. Voor mij een samenraapsel van wat je in je tuin of in de berm langs de weg vond: kervel, zuring, dille, kruizemunt en selderie. Mijn vader had uitgelegd dat het hoofdbestanddeel bestond uit gort en karnemelk. Daartussen deden stukken worst, spek en rozijnen een poging het geheel aantrekkelijker te maken voor mij. Zelfs de stroop op tafel roerde ik niet aan. Ik verlangde al snel naar de broodmaaltijd die avond. 

Vroeger werd kruudmoes gebruikt om de zich uitslovende boeren op het land van een goede, stevige en voedzame maaltijd te voorzien. Rond het middaguur ging de boerin met een pan vol kruudmoes naar het veld, waar men bezig was. De pan werd gewikkeld in een blauw-geruite keukendoek om alles warm te houden. Dan werd er gestopt met het werk. De kommen werden volgeschept en zittend op de grond at men de kruudmoes op. Daarna kon men er weer tegen. 

Dat waren nog eens tijden. Eigenlijk ben ik best benieuwd of men in Putten en omgeving dit bijzondere Oud-Veluwse gerecht nog wel eens eet. Voor ons bleef het eten van kruudmoes tot enkele keren per jaar beperkt, wat ik overigens niet erg vond. Kruudmoes is misschien het enige gerecht dat, als je het eet, je afvraagt of je nu een hap neemt van een geweldig gerecht of van een mislukt kunstwerk.

Pieter van Heiningen

Lees ook

Column Pieter van Heiningen: ‘Is er nog hoop?’