‘De burger is het belangrijkst in onze democratie’

De democratie leeft, maar niet bij iedereen. Om betrokkenheid van burgers te stimuleren stelde de Gelderse Academie een tienpuntenmanifest op met aanbevelingen voor lokale politici. Want klagen over een gebrek kunnen burgers, maar hoe willen de lokale partijen in Putten de inwoners betrekken?

Auteur Henk Beltman zet als eerste spreker meteen de toon tijdens de Bijeenkomst Actief Burgerschap op 18 februari in De Roef in Harderwijk. „Ik wil bestuurders geen onrecht aandoen”, zegt hij tegen het publiek van politici uit Harderwijk, Elspeet en Nunspeet, en belangstellenden. „Maar het belangrijkste ambt in de democratie is dat van burger.” Beltman beschrijft hoe de gemeenten uiteindelijk uitvoerders zijn van wat de burgers willen. „Helaas ervaren mensen dat niet altijd zo. Participatie door burgers is vaak vrijblijvend, de resultaten niet altijd even duidelijk.” De Gelderse Academie nam het initiatief om een tienpuntenmanifest op te stellen en daarmee gemeenten te helpen.

AANZET Voorzitter Ben van Noort schetst in zijn openingswoord dat democratie het belangrijkste thema is voor de Academie. Hij stelt de cruciale vraag: „Hebben wij als burgers voldoende grip op wat er gebeurt?” Met het oog op de komende gemeenteraadsverkiezingen is deze avond georganiseerd, die draait om het uitreiken van het nieuwe tienpuntenmanifest aan de aanwezige politici. 

PARTICIPATIE Henk Beltman zet in zijn betoog duidelijke lijnen uit rond het begrip ‘participatie’, dat volgens hem draait om gelijkwaardigheid: „De burger moet op een gelijkwaardige manier kunnen meedoen.” Van diezelfde burger worden democratische manieren verwacht, dus een zekere zelfrelativering. Anders werkt de democratie niet goed.  „Participatie is bovendien meer dan alleen stemmen, je participeert ook als je bestuurder bent bij een sportclub of vrijwilliger in de buurt.” Beltman wijst op de Wet Versterking participatie op decentraal niveau, die lokale overheden sinds 2024 verplicht om burgers actiever te betrekken bij besluitvorming en beleid. Een tot de verbeelding sprekend voorbeeld vindt Beltman de Dag van de Democratie, jaarlijks op 15 september. Een dag die het lokale bestuur en de burgers samen kunnen vieren. „Denk aan speeddaten met gemeenteraadsleden. Kijk, ontmoeting tussen burgers en lokale politiek is helemaal niet zo ingewikkeld, maar het gaat niet vanzelf. Daar moet je in investeren.”

ZORGAKKOORD Johan Hijnberg, directeur van de Gelderse Academie, licht het manifest toe aan de hand van de situatie in de zorg. Het Integraal Zorgakkoord is in 2022 gesloten tussen de overheid en een groot aantal partijen in de zorg, van ziekenhuis en verzekeraar tot patiëntenorganisatie. „Mensen vragen: Waarom moet er een nieuw initiatief komen als er al zo veel initiatieven zijn? Daar is een reden voor. De meeste initiatieven — neem een patiëntenraad — komen op voor één specifiek belang. Burgers zijn niet echt in de volle breedte vertegenwoordigd. En het kan niet zo zijn dat instellingen, organisaties en raden over ons beslissen. De burger is de beste ervaringsdeskundige, dus moet je ze echt laten meedoen, meepraten en medeverantwoordelijk zijn. Wat wij voorstellen zijn werkgroepen van inwoners, daarnaast netwerken die voor verbinding zorgen en een kennisbank.”

OVERHANDIGING Ben van Noort overhandigt het tienpuntenmanifest aan acht aanwezige politici. „Het manifest roept de politici op om de burgers meer te gaan betrekken. In dat opzicht is dit manifest niet vrijblijvend.” Aansluitend krijgen alle ruim zestig aanwezigen het manifest uitgereikt en wordt per tafel het gesprek aangegaan. „Dank voor dit mooie manifest”, zegt Wilco Bos, raadslid in Harderwijk. „We moeten durven loslaten om participatie te laten slagen. Daar zijn we als ambtenaren en politici niet heel goed in.” 

Wat vindt de politiek?

In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart behandelt de Puttenaer thema’s die spelen in de maatschappij. Vandaag staat het thema burgerschap centraal. In een korte reactie geven de politieke partijen aan wat hun standpunt daarin is.

ChristenUnie
Als ChristenUnie vinden we dat de politiek er is voor de mensen, niet andersom. Daarom vinden wij het belangrijk dat inwoners kunnen meedenken en meepraten over plannen en besluiten. Wij geloven dat je als partij alleen goed je rol kunt vervullen als je voortdurend in contact bent met de inwoners. Participatietrajecten doen we juist en vooral op het moment dat de inbreng echt invloed heeft. Ook daarin willen we mensen recht doen. Een participatietraject is vooral zinvol als ook daadwerkelijk iets gedaan kan worden met de input. Soms kan dat niet volledig, bijvoorbeeld als landelijke wetten weinig ruimte laten voor aanpassingen. Wij willen geen participatie voor de bühne. Echte participatie begint daar waar partijen actief naar mensen luisteren en het gesprek aangaan. Van referenda zijn wij in principe geen voorstander. Het klinkt democratisch, maar in de praktijk is dat toch vaak anders. Wij vinden het juist van belang om het voortdurende gesprek te voeren en betrekken inwoners liever eerder in het proces, zodat hun mening serieus wordt meegenomen en de gemeente duidelijk uitlegt waarom keuzes worden gemaakt.

Gemeentebelangen Putten
 Gemeentebelangen Putten vindt het belangrijk dat inwoners mee kunnen denken en praten. De afgelopen jaren is er goede vooruitgang gemaakt met de participatie. Het kan natuurlijk altijd beter, zoals bij de plannen voor de herinrichting van de Groene Scheg of de Telgterweg. Overigens wil dit niet zeggen dat wat iemand wil, ook altijd haalbaar is. Het is een afweging van een persoonlijk belang en de belangen van bijvoorbeeld samenleving, buren en onder meer financiële haalbaarheid. We willen een volgende stap maken met een lokaal referendum, bijvoorbeeld als het gaat om de openingstijden van winkels. Waar de grootwinkelbedrijven open willen op zondag, willen we ook de mening horen van de kleine winkeliers die al zes dagen per week werken. En natuurlijk onze inwoners, die al zeven dagen per week kunnen internetshoppen. Zitten onze inwoners te wachten op zondagsopenstelling van winkels of hecht de meerderheid aan de zondagsrust. Een prima onderwerp voor een referendum.

CDA
Inwonersparticipatie is belangrijk. Goed bestuur begint bij goed luisteren en inwoners betrekken. Het is wel de taak en verantwoordelijkheid van gekozen volksvertegenwoordigers om keuzes te maken en besluiten te nemen in het algemeen belang. Soms moeten er lastige knopen worden doorgehakt en dan is het onmogelijk om het iedereen altijd naar de zin te maken. Referenda vergen veel kostbare tijd. Tijd die we al zo vaak verliezen aan stroperige procedures. We willen dat het gemeentebestuur benaderbaar is, open staat voor alle geluiden in de samenleving en actief omwonende en belanghebbende betrekt in nieuwe plannen. Daarin moeten zij duidelijk aangeven op welk gebied er meegedacht kan worden. Inwoners moeten vooraf duidelijk hebben waar zij over kunnen meepraten. Wij vinden een referendum een harde maatregel die niet bijdraagt aan de saamhorigheid in Putten.

VVD 
De gemeente is er vóór de inwoners, niet andersom. Daarom hebben wij vier jaar geleden al gepleit voor meer directe betrokkenheid via het Burgerinitiatief en een Burgerberaad. Die lijn zetten we voort. Een referendum zien wij als aanvullend instrument, niet als standaardmiddel. Het kan passend zijn bij een lokaal groot vraagstuk als: wel of geen AZC of de winkels op zondag open. Het Burgerinitiatief bestaat al, maar wordt nog te weinig gebruikt. Wij willen de drempel verlagen en inwoners actiever wijzen op deze mogelijkheid. Goede plannen vanuit de samenleving verdienen een serieuze behandeling in de raad. Daarnaast staan wij positief tegenover invoering van een Burgerberaad, mits goed georganiseerd en niet vrijblijvend. Participatie moet eerder en concreter. Samen plannen maken – zoals bij wijkgerichte verduurzaming zonder hogere woonlasten – is wat ons betreft de juiste weg. Putten kan en moet daarin nog stappen zetten.

GroenLinks-PVDA
GroenLinks-PvdA Putten is van mening dat er in Putten niet altijd tijdig betrokkenheid van de inwoners wordt gevraagd bij belangrijke politieke vraagstukken. Het klopt dat de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders hiervoor zijn aangewezen, maar dat betekent niet dat inwoners geen mening hebben. GroenLinks is niet enthousiast over referenda, maar wel over betrokkenheid van inwoners. Wij vinden dat voor meerdere onderwerpen de gemeente een klankbordgroep dient in te richten die vanaf het begin inbreng levert en de gemeenteraad adviseert. Dat kan niet over alle onderwerpen, maar wel over de belangrijke. Er zijn verschillende methoden om de mening van inwoners te vragen. Raadsleden vertegenwoordigen met elkaar alle inwoners, maar zijn op basis van een politiek programma gekozen. Ze zijn het dus niet over alles eens. Inwoners moeten de gemeenteraad kunnen vertellen wat ze willen en raadsleden kunnen dan bepalen waar ze voor stemmen.

Wij Putten
Wij Putten vindt dat de gemeente de laatste jaren te weinig aan inwonersparticipatie heeft gedaan. Twee recente voorbeelden. Omwonenden moesten op hun knieën om betrokken te worden bij de onderhoudsplannen voor de Groene Scheg. En de klankbordgroep zuidelijke ontsluitingsweg Huinen vraagt om (citaat): “meer ruimte voor een constructief gesprek met daadwerkelijk toegevoegde waarde”. Ander voorbeeld: het groenonderhoud in de woonwijken. Ook daar hoort Wij Putten veel ontevredenheid over. Kleine moeite om de bewoners te betrekken bij het groenonderhoud in hun eigen wijk. Niet ingewikkeld doen, gewoon luisteren en overleggen. Wat Wij Putten betreft, vluchten we niet in ingewikkelde instrumenten als burgerberaden of referenda. We kunnen niet voor ieder probleem een referendum organiseren. De gemeente moet gewoon vooraf in gesprek met onze inwoners, dat doet Wij Putten ook. En ondertussen richten we ons op het grote referendum van 18 maart aanstaande, de gemeenteraadsverkiezingen. Doe er vooral aan mee!

SGP
Iedere stem telt, niet alleen op 18 maart, ook daarna. En met iedere bedoelen we ook echt iedere. Daarom ons voorstel voor een maandelijkse politieke markt. Alle partijen samen in de trouwzaal, ‘s avonds van 19.00 tot 20.00 uur, iedereen kan binnenlopen en in gesprek met de raadsleden. De gemeenteraad is de gekozen volksvertegenwoordiging. De drempel moet lager! Zo worden inwoners direct gehoord. Als uitvoerder van de plannen van de gemeenteraad heeft het college de afgelopen vier jaar de contacten met de samenleving sterk geïntensiveerd. Regelmatig formeel en informeel overleg met VVV, winkeliersvereniging, bedrijvenkring, jonge ondernemers, participatieraad, inclusiepanel, recreatie-ondernemers, de agrarische klankbordgroep, het Puttens historisch genootschap, de Puttense Sportfederatie, schoolbesturen, kerken en meer. Dat zijn in feite al representatieve burgerberaden en referenda. Zo worden inwoners direct en indirect gehoord. Daar wil de SGP mee door. Voor ons heeft iedereen een stem. Via de gemeenteraad of rechtstreeks!