The Keystone Paper | Operatie Keystone moest bevrijding versnellen
29 maart 2025 om 17:00 HistorieVELUWE In april 2025 is het precies tachtig jaar geleden dat op de Veluwe Operatie Keystone werd uitgevoerd door enkele teams van de Britse Special Air Service. Bij deze operatie waren verschillende Nederlanders betrokken. Op 12 april 2025 zal deze operatie worden herdacht. De operatie, inclusief de deelnemers en de slachtoffers, zouden lange tijd onbekend blijven. In 2017 werden pas in de schijnwerpers gezet.
Rende van de Kamp
Enkele jaren geleden stuitte Fred Lardenoye, toenmalig hoofdredacteur van het landelijke veteranenmagazine Checkpoint, op het verhaal van de Nederlander Arie Noot, die naar eigen zeggen diende bij de Britse Special Air Service (SAS) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Deze Nederlander zou samen met een aantal landgenoten voor de SAS actief geweest zijn bij een geheime operatie op de Veluwe genaamd Operatie Keystone, in april 1945.
Omdat hij deze operatie en de deelname van Nederlanders niet kon plaatsen, vroeg hij historicus Jeoffrey van Woensel en ondergetekende om te onderzoeken of het verhaal zou kunnen kloppen. Na langdurig onderzoek bleek dat Operatie Keystone daadwerkelijk had plaatsgevonden en er inderdaad een groep Nederlanders aan had deelgenomen. Maar de operatie was deels mislukt en omdat de Tweede Wereldoorlog kort na de operatie eindigde, verdween hij in de vergetelheid. Er zouden later zelfs historici zijn die beweerden dat de operatie nooit had plaatsgevonden.
STEUN VOOR CANADEZEN
Operatie Keystone was een operatie van de SAS die bedoeld was ter ondersteuning van de oprukkende Canadese troepen in Nederland. De SAS kreeg als taak informatie te verzamelen over Duitse troepenbewegingen, sabotage-acties te plegen en het plaatselijke verzet te ondersteunen. Enkele bruggen over het Apeldoornsch Kanaal moesten met behulp van het plaatselijk verzet bezet worden om de Canadezen over het kanaal te laten trekken.
Sommige Britse officieren die bij het plannen van de operatie betrokken waren hadden vooraf hun twijfels. Zij meenden dat de Canadezen de hulp van de SAS op de Veluwe helemaal niet nodig hadden.
KAPITEIN HOLLAND
Tenslotte werd toch besloten de operatie door te laten gaan, mede doordat er Britse plannen waren de SAS op te heffen en de eenheid zich graag nog eens wilde profileren voor het eind van de oorlog. Besloten werd de operatie uit te voeren met twee componenten. De eerste component was een groep die per parachute gedropt zou worden rechtstreeks op de Veluwe. Deze groep zou onder bevel staan van kapitein Holland.
De tweede component was een groep commando’s onder leiding van majoor Druce. Deze jeeping party zou bij Arnhem door de frontlinie breken en dwars door de Veluwe naar Nijkerk oprukken. Hier zouden de twee groepen elkaar ontmoeten. Bij beide SAS-groepen waren speciaal opgeleide Nederlanders aanwezig. Zij waren gerecruteerd uit het verzet.
VERWARRING
In de nacht van 11 op 12 april sprong het team van kapitein Holland op DZ Napier, een dropzone op de Appelsche Heide. Meteen de volgende dag al begon dit team met sabotage-acties en hinderlagen. Majoor Druce infiltreerde met zijn jeeping party in de nacht van 13 op 14 april het front bij Westervoort, vlakbij Arnhem. Al twee dagen later doodde de groep tientallen Duitsers in een hinderlaag.
De acties van de twee SAS-groepen op de Veluwe zouden voor veel verwarring zorgen. Verwarring die nog ver na de oorlog van zich zou doen spreken. Tal van voorvallen werden nooit in verband gebracht met Operatie Keystone omdat niemand daar ooit van had gehoord. Tegelijkertijd hadden veel voorvallen juist alleen maar plaatsgevonden door de uitvoering van Operatie Keystone.
OMGEKOMEN VERZETSSTRIJDERS
Zo kwamen daags na de dropping van kapitein Holland plaatselijke verzetstrijders in het nachtelijk duister in aanraking met een patrouille van de SAS. Bij de schietpartij die volgde sneuvelden SAS-man John Keeble en verzetstrijder Jan van den Broek. In de nacht van 11 op 12 april was een tweede dropping op De Vosselt op het allerlaatste moment niet doorgegaan door een schietpartij tussen verzetslieden onderling. Hierbij kwamen de verzetsmannen Reier Schouten en Ernst Camlott, een Rijksduitser, om het leven.
De dag daarop, 13 april, bleek dat de geannuleerde dropping op De Vosselt ernstige gevolgen had. Plaatselijke verzetstrijders die ondersteuning van de SAS zouden krijgen stonden nu alleen op de Klementbrug over het Apeldoorns Kanaal en werden door Duitse Fallschirmjäger gevangen genomen en doodgeschoten. Dat deze gebeurtenis een rechtstreeks gevolg was van Operatie Keystone werd later door bijna niemand begrepen.
Op 17 april vonden bij boerderij Renselaer twee nieuwe drama’s plaats. Eerst werd SAS-man Tyson bij het schoonmaken van de wapens per ongeluk doodgeschoten. Een paar uur later werd de schaapskooi waarin de mannen sliepen per vergissing door eigen troepen met mortieren of artillerie beschoten en sneuvelde SAS-man Edwards.
