Bezoek aan Holocaustmuseum: ‘Vergeet ons niet!’ klinkt door in zalen vol treurigheid en verdriet

VELUWE Enige tijd geleden was ik met Ingrid Verhoeven-Kuijpers, de dochter van een Nederlands lid van de Britse Special Air Service (SAS) die bij Operatie Keystone betrokken was, in het Amsterdamse Holocaustmuseum. Nauwelijks een maand eerder was dit bijzondere museum officieel geopend, wat geleid had tot hevige onrust en rellen. Deze dochter wilde graag in het museum worden rondgeleid en de spullen uit de nalatenschap zien van een andere Nederlandse SAS-strijder.

Door Rende van de Kamp

Beide heren hadden in april 1945 samen deelgenomen aan Operatie Keystone. Dit was een enigszins scheefgelopen geheime operatie van de SAS op de Veluwe. De toen nog erg jonge jongens die de operatie uitvoerden hadden een bont gezelschap gevormd. Nederlanders én Britten hadden samen de operatie uitgevoerd. 

Een deel van het team was met jeeps op agressieve wijze het front bij Arnhem doorgebroken en maakte gang naar de omgeving van Nijkerk, terwijl een tweede team tijdens een nachtelijke sprong ter plaatse kwam. Hoewel de operatie uiteindelijk niet heel succesvol was geweest en had geresulteerd in veel nevenschade, was er op de deelnemers niets aan te merken. Op 12 april jl. werd dan ook een mooie herdenking gehouden.

VOORVADER

In april 2022 vond al een eerdere samenkomst plaats in de omgeving van Putten/Nijkerk, waarbij familieleden van een aantal toenmalige SAS-mannen waren uitgenodigd. De familieleden van de gesneuvelde elitesoldaten hoorden voor het eerst hoe hun voorvader aan zijn einde was gekomen.

HERDENKING

Het werd een herdenking met bloemen en een paar stiekeme tranen, want stoere nazaten van SAS-commando’s uit Wales en Engeland huilen natuurlijk niet. Eindelijk wisten deze mensen wat er destijds was gebeurd en beseften ze ook dat hun familieleden in ieder geval niet waren vergeten. ‘Vergeet ons niet!’ had op de voorhoofden van de gesneuvelde jonge kerels gestaan die moederziel alleen stierven in Holland.

DOCHTER

De herdenkingsbijeenkomst was georganiseerd door Ingrid, Jeoffrey van Woensel en ondergetekende. Jeoffrey en ik als co-auteurs van het boek ‘Operatie Keystone’ en Ingrid was de dochter van één van de Nederlandse SAS-commando’s.

SCHOUWBURG

Een andere Nederlandse commando was de Amsterdammer Jaap Snatager. Jaap was niet alleen een échte Amsterdammer, hij was ook Joods. Deze zoon van bakker Snatager uit de Jodenbreestraat, die de lekkerste gemberbolussen van Amsterdam bakte, had in mei 1940 tegen de Duitsers gevochten. Het was hem niet genoeg en dus werd hij ook actief in het Joods verzet dat baby’s wegsmokkelde uit de Hollandse Schouwburg.

Toen de Duitsers op zoek gingen naar Jaap, dook hij onder en werd uiteindelijk geselecteerd voor de Special Air Service. Jaap nam deel aan Operatie Keystone en keerde meteen na de Bevrijding terug naar zijn stad. Mokum was vrij, je kon weer doen wat je wilde en al snel ontdekte Jaap dat van zijn familie nog maar één persoon over was: hijzelf. De blijdschap over de Bevrijding van dansende mensen in de straat moet haast wel aan hem voorbij zijn gegaan.

HOLOCAUSTMUSEUM

Omdat wij hoorden dat enkele voorwerpen uit het bezit van Jaap in het Holocaustmuseum waren terechtgekomen, besloten wij aan de leiding van het museum te vragen om een rondleiding. Zalen vol treurigheid, foto’s van kleine mensen die waren vernietigd om waandenkbeelden. Spullen van kinderen die er niet meer mee konden spelen, omdat ze werden afgevoerd. De totaliteit van de vernietiging is niet te vatten, maar de kleine dingen wel. De kinderen die te vondeling werden gelegd door ouders die naar het kamp moesten. Het gebouw van de Hollandse Schouwburg aan de overkant. De foto van een klein ventje in een box, die speelgoed kreeg van Duitse boeven omdat ze hem zo’n lief kind vonden.

BOS HAAR

In een vitrine lag een bos haar gewikkeld in papier met een geschreven opschrift. Het was het haar van de moeder van Jaap die het had gekoesterd als allerlaatste strohalm van wat nooit meer terugkwam. In een andere vitrine een pistool dat Jaap gebruikte toen hij commando werd. Want Jaap vocht terug.

NAGEDACHTENIS

De vernietiging van onze Joodse buren vond plaats in het verre Polen, maar het begon bij ons in de straat. Om de hoek. Bij daglicht en in het zicht van een ieder. Wij wisten er allemaal van.

Toen we de laatste zaal uitliepen hing er een klein kastje met een lichtknopje. Drukkend op het knopje ging een lichtje aan en werden de foto’s zichtbaar van een Joodse familie. ‘Vergeet ons niet!’ stond er in hun handschrift bij.

DWANGMATIG DENKEN

Ik liep met Ingrid het museum uit. Langs de deurensluis van pantserglas en de vele beveiligers met walkie-talkies en de spiedende camera’s in de straat. ‘Vergeet ons niet!’, moest ik telkens opnieuw bijna dwangmatig denken. ‘Vergeet ons niet!’ Zelfs de nagedachtenis aan onschuldige, dode Amsterdammers in hun eigen stad moet vandaag beveiligd worden. ‘Vergeet ook dat niet!’