De Hoge Veluwe slaat alarm over wolven; ecoloog plaatst kanttekeningen

OTTERLO Met inmiddels vrijwel zeker twee wolven binnen de hekken slaat nationaal park De Hoge Veluwe groot alarm. ,,Door de wolf zullen niet alleen onze moeflons verdwijnen, maar met hen ook vele andere beschermde dier- en plantensoorten.’’ Omdat de wolf zwaar beschermd is, kan het park daar nu niets tegen doen.

Honderd procent zekerheid op basis van DNA-materiaal is er nog niet, maar er zijn duidelijke aanwijzingen dat de wolvin die sinds de zomer van 2021 in het park verblijft gezelschap heeft gekregen, zegt hoofd bedrijfsvoering Jakob Leidekker. ,,Er is een foto met twee sporen naast elkaar van verschillende pootafdrukken. Voor zover ik weet, zijn de twee wolven nog niet samen gespot, maar onze boswachters hebben wel enkele keren twee wolven kort na elkaar gezien.’’

Een ander veelzeggend signaal is volgens Leidekker dat het aantal gevonden kadavers sinds december vorig jaar fors is toegenomen. ,,Het gaat nu vreselijk snel. We hebben tot nu toe in totaal rond de honderd resten van gedode dieren aangetroffen. Zestig tot zeventig procent is moeflon, maar er zaten ook edelherten, wilde zwijnen en reeën bij. En dat is nog lang niet alles, want het park is 5.400 hectare groot en kleinere dieren verteren snel.’’

PAARSEIZOEN Hoe de tweede wolf het volledig omheinde park is binnen gekomen, is Leidekker een raadsel. Bij de wolvin die er sinds afgelopen zomer is, is hij ervan overtuigd dat dit is gebeurd via een met opzet in het hek geknipt gat. 

Daarna is de controle op het raster opgevoerd, zegt de parkbeheerder. ,,Dat doen we dagelijks, een enorme klus, het kost ons anderhalve arbeidsplaats per jaar. We hebben geen tunnels of gangen onder het raster gezien en volgens wetenschappelijk onderzoek is de hoogte van ons hekwerk - ruim twee meter - voldoende om de wolf te weren. Er zijn bovendien metalen schuifhekken bij de entrees geplaatst voor de avond en nacht. We hebben ook de camerabeelden bij de ingangen gecheckt, daarop was niets te zien. De tweede wolf kan in onze optiek maar op twee manieren binnen zijn gekomen: of opnieuw door een gat in het hek of hij is gebracht.’’

Omdat het paarseizoen van de wolf - meestal tussen februari en april - gaande is, zou de tweede wolf een man kunnen zijn die met de wolvin een paartje vormt. ,,Wij weten het geslacht van de tweede wolf nog niet’’, reageert Leidekker. ,,Eventueel DNA-materiaal sturen we naar een onderzoeksinstituut in Duitsland. En dan maar wachten op de uitslag.’’

WOLFWEREND RASTER De parkbeheerder maakt zich sinds de komst van de wolvin al zorgen over de gevolgen voor de moeflons, die een makkelijke prooi vormen. Normaal lopen er voor de lammertijd zo’n 220 van deze wilde schapen rond op De Hoge Veluwe. Dat aantal is getuige de gevonden kadavers inmiddels met vele tientallen afgenomen.

Zoals eerder gemeld is in het zuidelijk deel van het park - nabij Oud Reemst tussen Otterlo en Schaarsbergen - een bijna negentig hectare groot gebied omgeven door een wolfwerend raster met elektriciteitsdraden. Inmiddels is het park erin geslaagd daar zo’n veertig moeflons in te krijgen. Daar lijken deze dieren een veilig onderkomen te hebben, al plaatst Leidekker direct een kanttekening. ,,Stel dat het wild in het park opraakt, dan kan het maar zo zijn dat de wolf toch over dit raster springt.’’

Het tijdelijk verplaatsen van een deel van de kudde naar het buitenland, zoals eerst het plan was, gaat mogelijk niet lukken, voegt hij toe. ,,De moeflon is hier al honderd jaar, maar wordt in Nederland beschouwd als exoot. We kunnen wel een uitreisvisum krijgen, maar daarna mogen de moeflons niet meer terug.’’

OPEN LANDSCHAP Nu de wolf vrij spel heeft en er niet één, maar twee van deze beschermde roofdieren binnen de hekken lijken te zijn, slaat het nationaal park groot alarm. In de eerste plaats omdat het voortbestaan van de moeflons in direct gevaar is. Als er niets gebeurt, zou dat volgens Leidekker al in de loop van dit jaar het einde kunnen betekenen voor deze ,,iconische soort’’ op De Hoge Veluwe.

,,De moeflon is een uitmuntende begrazer van de droge heide, heischrale graslanden en stuifzanden’’, licht hij toe. ,,Bovendien eet de moeflon ook veel jonge grove dennen, een boomsoort die er door de stikstofneerslag voor zorgt dat open landschappen versneld dichtgroeien. Daardoor levert de moeflon een belangrijke bijdrage aan de biodiversiteit en aan behoud en beheer van deze steeds zeldzamere open landschappen op de Veluwe. Dat zorgt er ook voor dat aan schrale omstandigheden gebonden en vaak zeer zeldzame dier- en plantensoorten behouden blijven voor het park.’’ Als voorbeelden noemt Leidekker heidezegge, kleine schorseneer, aardbeivlinder, blauwvleugelsprinkhaan, zandhagedis, gladde slang en vogels als nachtzwaluw, roodborsttapuit en boomleeuwerik.

,,Edelherten, reeën en schaapskuddes kunnen deze begrazende taak van de moeflon niet overnemen, vooral omdat hun dieet anders is’’, voegt de parkbeheerder er nog aan toe.

AFNAME BEZOEKERS De moeflons zijn met ander grofwild als edelherten, wilde zwijnen en reeën ook publiekstrekkers. Als deze dieren in toenemende mate ten prooi vallen aan wolven heeft dat eveneens consequenties voor het aantal gasten, vreest het park. ,,Het merendeel van de bezoekers komt niet alleen naar de Veluwe om te genieten van de prachtige landschappen en het brede aanbod van voorzieningen, maar ook om grofwild te zien.’’

,,Drastische afname van de moeflon en ander grofwild heeft voor het park én de gehele Veluwe grote economische schade tot gevolg’’, meldt de directie op de website. ,,Het gaat dan bijvoorbeeld om vakantieparken en restaurants  in een wijde regio rond ons park die mee profiteren van onze populariteit’’, vult Leidekker aan. 

Voor het nationale park zelf zou met een daling van het aantal bezoekers een belangrijke pijler onder het verdienmodel (deels) wegvallen. Het park is in particulier bezit van Stichting Het Nationale Park De Hoge Veluwe, dat een zelfstandige exploitatie voert. Negentig procent van de inkomsten bestaat onder meer uit entreegelden, opbrengst uit de horeca en winkel, houtverkoop en erfpachtgelden. Slechts tien procent is subsidie.

HERTEN EN ZWIJNEN De aanwezigheid van wolven heeft nu al ingrijpende gevolgen voor het beheer van grofwild, zegt Leidekker. ,,Niet alleen voor de moeflon, maar ook voor onze edelherten. Sinds de stichting van Het Nationale Park De Hoge Veluwe wordt het grofwild beheerd op basis van wetenschappelijke kennis. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd een groot deel van het grofwild door de Duitsers gedood. Het kostte ruim dertig jaar om weer een levensvatbare herten- en wilde zwijnenstand op te bouwen. Dat zal met wolven echter niet meer lukken.’’

GROTE SCHADE Voor het park zijn het allemaal redenen om met klem te pleiten voor maatregelen. ,,Wij zijn niet tegen de wolf’’, benadrukt Leidekker, ,,maar als de wolf onnodig grote schade aanricht aan een soort die uiterst waardevolle open landschappen beheert, zoals de moeflon, moet het ook mogelijk zijn om de wolf tijdelijk of langdurig te weren. Hoe? Door het dier te vangen en uit te zetten of dood te schieten.’’

,,Vergeet ook niet dat wij als park een Europese verplichting hebben vanwege Natura 2000 om beschermde soorten en leefomgevingen in stand te houden en zelfs uit te breiden’’, vervolgt de parkbeheerder. ,,In het provinciale wolvenplan ontbreekt de koppeling met deze Natura 2000-doelen. Dat kan dramatische gevolgen hebben voor de flora en fauna in het park. Met de komst van de wolf verdwijnen niet alleen onze moeflons, maar met hen ook vele andere beschermde dier- en plantensoorten.’’

POLITIEKE WIL Het grote probleem voor het park is dat de wolf als beschermde diersoort vooralsnog ongestoord zijn gang kan gaan. ,,Dat klopt’’, zegt Leidekker. ,,Het enige wat wij kunnen doen, is laten zien wat er dan gebeurt. Het gaat uiteindelijk om de politieke wil. Wij hopen dat overheden de ernst hiervan inzien. Wij willen, links- of rechtsom, dat ons park vrij van wolven wordt en blijft.’’

Wim Vonk

‘VOLWASSEN EDELHERTEN EN ZWIJNEN KUNNEN ZICH PRIMA VERDEDIGEN’

Ecoloog Glenn Lelieveld, coördinator van het Wolvenmeldpunt van de Zoogdiervereniging, plaatst een aantal kanttekeningen bij de noodkreet van nationaal park De Hoge Veluwe.

,,Volwassen zwijnen en edelherten zijn prima in staat zich tegen de wolf te verdedigen’’, stelt hij. ,,Een wolf zal altijd kiezen voor jonge, kleinere dieren en zwakke of zieke oudere beesten. Een uitzondering vormen de moeflons. Deze wilde schapen komen oorspronkelijk uit bergachtig gebied op de eilanden Corsica en Sardinië en hebben in het park geen schijn van kans. Ze hebben geen natuurlijk afweermechanisme. Dat is niet leuk, maar daar is weinig aan te doen. Zo werkt dat in de natuur.’’
Volgens de ecoloog blijkt verder uit geen enkel wetenschappelijk onderzoek dat edelhert, ree en wild zwijn compleet verdwijnen als de wolf zijn intrede doet. ,,De wolf heeft niets aan een lage wildstand, die wil volgend jaar ook weer eten.’’

HEK De woordvoerder van de Zoogdiervereniging noemt het huidige raster rond De Hoge Veluwe niet wolfwerend, omdat er geen elektriciteitsdraden op zitten. ,,Het hek is hooguit een belemmering, maar de wolf is slim en fysiek sterk, die kan daar best overheen klimmen.’’
De parkbeheerder is ervan overtuigd dat de wolvin, die er sinds de zomer van vorig jaar is, door een gat in het hek naar binnen is gekomen. ,,Daar is geen enkel bewijs voor’’, reageert Lelieveld.

WILDSTAND Volgens hem zou het park ook met de wolf prima de wildstand op peil kunnen houden. ,,Jagers schieten nu elk jaar edelherten en zwijnen af, omdat er te veel zijn. En afgelopen najaar heeft het park zelf gecommuniceerd dat de wildstand verder omlaag moet, omdat de hoefdieren te veel jonge bomen opeten. Daar kan de wolf mooi bij helpen.’’

WOLFTOERISME De Hoge Veluwe vreest ook voor een daling van bezoekers als er steeds meer grofwild wordt gedood door wolven. Lelieveld brengt daar tegenin dat de wolf eveneens een publiekstrekker is. ,,Daar kan het park ook baat bij hebben. Je ziet elders op de Veluwe dat beheerders van natuurgebieden zelfs last hebben van ‘toeristen’ die buiten de paden op zoek zijn naar wolven.’’
Ook al is De Hoge Veluwe volledig omrasterd, toch maakt het park gewoon deel uit van de Veluwe, stelt Lelieveld. ,,En daar horen allerlei dieren bij, waaronder inmiddels ook de wolf, of de terreineigenaar daar nu blij mee is of niet. Je kunt niets opleggen aan de natuur, die gaat gewoon haar gang.’’