Gert van Dompseler eert opa met zijn werk voor Stichting Oktober 44: ‘Opdat wij dit niet vergeten’

PUTTEN Op 1 en 2 oktober 1944 vond in Putten de razzia plaats. Honderden mannen werden afgevoerd, ter vergelding van een aanslag op de Wehrmacht. Van de 659 mannen keerden er slechts 48 levend terug. Deze ingrijpende gebeurtenis loopt als een rode draad door de naoorlogse geschiedenis van ons dorp. Op maandag 2 oktober is de herdenking.

‘Opdat wij dit niet vergeten’. Die spreuk staat sinds 1949 op het door Koningin Juliana onthulde monument De Vrouw van Putten. Het beeld van een rouwende vrouw in klederdracht, die met een zakdoek in haar hand kijkt naar de Oude Kerk, vanwaar de mannen werden weggevoerd. Aan haar voeten 600 vakken die de weggevoerde mannen uitbeelden. Het herdenkingshof is opgenomen in de top 100 Nederlandse monumenten 1940-1958. Aan de overkant van de weg is een Gedachtenisruimte gebouwd, beheerd door de Stichting Oktober 44.

VERZET

Puttenaar Gert van Dompseler is sinds 1997 betrokken bij deze stichting en vanaf 2001 als bestuurslid. Hij is tevens de beheerder van de Gedachtenisruimte en geeft rondleidingen. Zijn betrokkenheid valt direct op. „Mijn opa was Gerrit van Dompseler en woonde toentertijd in een boerderij aan de Poststraat 8 in Putten. Opa was veehouder, sleper en melkhandelaar. Een harde werker, maar geen uitblinker en dat wilde hij ook niet. Als één van de eersten ging hij in 1940 in het verzet, vanwege een enorme haat tegen de Duitsers. In zijn eentje overviel hij soldaten van de Wehrmacht. Later was hij een actieve verzetsstrijder, die zich aansloot bij groepen die samen de Binnenlandse Strijdkrachten vormden.”

Gert’s opa is slechts één keer ondergedoken. Dat was tijdens de razzia. Helaas werden drie broers en andere familieleden, net als veel andere mannen tussen de achttien en vijfenvijftig jaar, hierbij wel opgepakt en afgevoerd. Dat waren echter niet alleen Puttenaren. Ook onfortuinlijke evacués uit Arnhem, voedselzoekers uit Amsterdam of toevallige voorbijgangers.

TANTE

„Ik heb deze verhalen echter niet van opa gehoord, maar van een tante. Hij liet er zelf weinig over los. Zo vertelde mijn tante dat er rond de bevrijding beschietingen waren in de buurt van opa’s boerderij. De Duitsers schoten vanaf het marktplein richting de Harderwijkerstraat, waar de Canadezen waren. Opeens bonsde een Duitser op de deur dat hij binnen wilde schuilen. Hij werd er echter zonder pardon weer uitgegooid, waarna hij op straat werd doodgeschoten.”  

Na de oorlog in juni 1945 bezocht Koningin Wilhelmina Putten, dat ze in een toespraak ‘Het Weduwendorp’ noemde. Dat was in het toenmalige Hotel-Restaurant ‘t Puttertje aan de Harderwijkerstraat. Gert’s opa heeft van Prins Bernhard een onderscheiding gekregen.

LESPAKKET

„In deze periode krijgen alle Puttense leerlingen van groep 8 een speciaal lespakket, een boek en een rondleiding in de Gedachtenisruimte over de razzia. De boodschap hierbij is dat zij en wij natuurlijk ook de vrijheid mede te danken hebben aan de offers die toen zijn gebracht. Opdat wij dit niet vergeten.”

Joyce Kruizenga-Elskamp