Columnist Frank Jongbloed: ‘Leescrisis is een aandachtscrisis, het is Jip en Janneke tegenover de miljardenindustrie’
16 oktober 2026 om 12:00 ColumnPUTTEN Het was weer raak in het nieuws: steeds meer jongeren hebben moeite met lezen. En dan duurt het niet lang voordat er naar het onderwijs wordt gewezen. Scholen moeten meer doen! Leraren moeten kinderen weer aan het lezen krijgen! Daar valt best iets voor te zeggen.
Natuurlijk moeten wij op school, ook op De Schovenhorst, kritisch blijven kijken naar ons leesonderwijs. Maar ik mis in zulke berichten een deel van het verhaal. Lezen vraagt iets wat schaarser lijkt te worden: aandacht. Een boek vraagt dat je blijft. Dat je soms een bladzijde leest waarvan je nog niet precies weet waar het verhaal naartoe gaat. Dat je woorden tegenkomt die je niet onmiddellijk begrijpt. Maar kinderen groeien nu op in een wereld die hen voortdurend uitnodigt om precies het tegenovergestelde te doen. Op de smartphone en tablet volgt het ene filmpje het andere op. Achter die apps zitten bedrijven die er hun geld mee verdienen wanneer wij zo lang mogelijk blijven kijken. Een medewerker van Facebook zei ooit dat sommige van de slimste mensen van zijn generatie vooral bezig waren met één vraag: hoe zorgen we ervoor dat mensen blijven klikken? Tegen zo’n industrie moeten Jip en Janneke het maar op zien te nemen.
En het zou te gemakkelijk zijn om vervolgens naar ouders te wijzen. Alsof thuis simpelweg de telefoon wordt aangereikt en iedereen het verder wel best vindt. Ik denk dat veel ouders precies dezelfde strijd voeren als scholen. Ook zij zeggen: leg dat ding eens weg. Ga eens lezen. Kom aan tafel. Het is bedtijd. En ook zij nemen het daarbij op tegen apps en programma’s die ontworpen zijn om dat afscheid moeilijk te maken. Onderzoek wijst al langer op de relatie tussen digitale afleiding en leren. Ook de Leescoalitie benadrukt dat beter leren lezen niet alleen iets van scholen is, maar van de hele samenleving.
Misschien moeten we de discussie daarom anders voeren. Niet steeds vragen waarom scholen het leesprobleem nog niet hebben opgelost. Niet ouders verwijten dat kinderen te veel op hun telefoon zitten. Maar erkennen dat ouders en scholen aan dezelfde kant staan. Aan de andere kant staat een miljardenindustrie die juist probeert die aandacht voortdurend ergens anders naartoe te trekken. Dan is het misschien niet zo vreemd dat lezen moeilijker wordt. De leescrisis is daarom voor een deel ook een aandachtscrisis. En die lossen we niet op door ieder nieuw onderzoek weer op het schoolplein neer te leggen. Daar hebben we elkaar voor nodig.
Dus; mag ik daarvoor uw aandacht?
Frank Jongbloed
